+7 °С
Облачно
Безнең шәһәрдә
31 Декабря 2020, 21:00
Үз халкыңның, үз җиреңнең тарихын-мәдәниятен бел!
Ата-бабаларның тормышы, үз халкыңның, үз җиреңнең тарихы беркемне дә битараф калдыра алмый.
Ата-бабаларның тормышы, үз халкыңның, үз җиреңнең тарихы беркемне дә битараф калдыра алмый.
Чөнки кешенең үткән заманнарга мөнәсәбәте аның шәхес булу дәрәҗәсен, тормышка карашын билгели. Шуңа күрә дә илебез тарихын һәм мәдәниятен, төбәктә яшәүче халыкларның гореф-гадәтләрен, йола-кануннарын өйрәнүгә зур игътибар бирелә.
Русия күләмендә инде 4нче тапкыр оештырылучы «Зур этнографик диктант» мәдәни-мәгърифәтчелек чарасы да шул максатны күзаллый. Октябрьскийлылар анда ел саен актив катнаша. Быел шәһәребездә сынау мәйданчыгы буларак өч учреждение: Милли мәдәниятләр үзәге, музыка һәм нефть колледжлары сайланды. Диктант язуда мәктәп-гимназияләр укучылары, педагоглар, белем бирү йортлары җитәкчеләре, коммуналь-төзелеш, күпьюнәлешле һөнәри, нефть колледжлары студентлары, иҗат коллективлары, китапханәләр, милли берләшмәләр вәкилләре катнашты. Моннан тыш, белемен тикшереп карарга теләгән һәркем чарага кушыла алды.
Биремнәрне үтәүгә 45 минут вакыт бирелә. Бу вакыт эчендә 30 тест соравына (аларның 20се — федераль, 10сы төбәккә кагылышлы) җавап бирергә кирәк.
Тестлау һәр төбәктә оештырылган махсус мәйданчыкларда һәм онлайн тәртиптә үткәрелде. Катнашучыларның белем дәрәҗәсе, социаль катламы, дин һәм гражданлыгы исәпкә алынмады. Бүгенге көндә этнографик диктант чарасы «халыкара» дәрәҗәсендә, ягъни анда белемен Таҗикстан, Молдавия, Кыргызстан кебек БДБ илләрендә яшәүче ватандашларга да тикшереп карарга мөмкин.
Күләмле проект илебездә гомер итүче халыкларның тарихын, мәдәниятен, милли йолаларын пропагандалау; милләтләр арасындагы татулыкны, хезмәттәшлекне тәэмин итү максатында оештырыла.
Тест сорауларына дөрес җаваплар 10 ноябрьдә «Зур этнографик диктант» сайтында (www.miretno.ru) урнаштырылачак, ә шәхси нәтиҗәләр 12 декабрьдә билгеләнә.
Милли мәдәниятләр үзәгендә оештырылган этнографик диктантта катнашучылар белән әңгәмәләшеп алдык. Шәһәрдәшләр чара хакында нинди фикердә икән, аларга кайсы сораулар ошаган, кайсылары авыр тоелган, тестлауның әһәмияте нәрсәдә һ. б.?
Морат Солтанов, 4нче башкорт гимназиясенең тарих, җәмгыять белеме һәм тормыш хәвефсезлеге нигезләре укытучысы:
«Этнографик диктантта беренче тапкыр гына катнашсам да сорауларга дөрес җавап бирдем дип уйлыйм. Бу — минем өчен кызыклы тәҗрибә, тестлау Русия халыкларының мәдәнияте, гореф-гадәтләре, тарихи урыннарына кагылышлы белемне тикшерү мөмкинлеге бирә. Биремнәрне чишкәндә интуиция, фикерләү сәләтен дә эшкә куштым. Башкорт теле һәм әдәбияты, республика тарихы һәм мәдәнияте буенча белгеч буларак, Башкортстанга кагылышлы сораулар җиңел тоелды. Диктантның әһәмияте зур дип уйлыйм. Беренчедән, ул кызыксыну тудыра. Тестлауда катнашучылар өйләренә кайткач, икеләнгән сорау буенча интернеттан мәгълүмат эзләячәк, шул рәвешле белемен арттырачак. Икенчедән, диктант белгәннәреңне тикшереп карау өчен кулай. Шәхсән минем өчен аеруча кызыклы тоелган сорау: «Русия составында ничә автоном округ (4) һәм өлкә (1), край (9), республика (22), өлкә (46), федераль дәрәҗәдәге шәһәр (3) бар?». Мәктәптә укыган чорда ук география иң яраткан фәннәрнең берсе иде, шуңа күрә бу биремгә җавап җиңел бирелде».
Валерий Әбдрәзаков, фәнни хезмәткәр:
«Тәү чиратта шуны билгелисем килә: тесттагы күпчелек сораулар эрудиция чикләреннән чыга, үзенчәлекле белем таләп итә. Мисал өчен кече халыклар мәдәнияте-тормышына кагылышлы биремнәрне китерер идем. Аңлашыла ки, аларга бар кешенең дә дөрес җавап бирә алуы икеле, монда күбрәк уңышка ышанасы кала. Ә менә гомум белемгә нигезләнгән биремнәр азрак. Оешты- ручылар шуңа игътибар бирсен иде. Гади кешеләр үзен белемсезгә санамасын өчен кирәк бу... Мәсәлән, шундый сорау: «Русиянең Ерак Көнчыгышында яшәүче аз санлы төп халыкларның заманча һәм борынгы атамаларын билгелә». Махсус белемгә ия булмаган кешеләр нанайларның элек гольдлар, нивх халкының — гиляклар, эвеннарның — ламутлар, эвенкларның тунгуслар дип исемләнгәнен кайдан белергә тиеш?! Әлбәттә, тестлауда күңелгә хуш килгән биремнәр дә очрады. Шәхсән үземә милли ризыклар һәм аларга караган этник төркемне ачыклауга кагылышлысы ошады. Гөбәдия (татар халыкларының милли ризыгы), чепалгаш (чечен), янтык (кырым татарлары), кулебяка ягъни озынча бөккән (урыс), хуплу (чуваш) ише ризыкларның составы да бар иде, бу җавап эзләгәндә фикерләү сәләтен «җигәргә», уйланырга мәҗбүр итте».
Диктантта катнашкан яшьләр вәкилләре, аерып әйткәндә, 1нче мәктәпнең 9нчы сыйныф укучылары да фикерләре белән бүлеште.
Елизавета Гардт:
«Этнографик диктант белем даирәсен киңәйтү өчен уңайлы. Тестлау барышында дулкынлану, шул ук вакытта кызыксыну да тоясың. Чөнки ул төрле халыкларның тормыш-көнкүреше, үзенчәлекле мәдәниятенә күз салу мөмкинлеген ача.
Мәктәптә «Рухи-әхлакый мәдәният нигезләре» дәресендә без «Салават Юлаев» романын, «Урал-батыр» эпосын, Уфадагы билгеле һәйкәлләрнең авторларын өйрәнәбез, бу тема буенча контроль эш язабыз. Әлбәттә, өйрәнгәннәрем тестлауда булышты. «Русиядә халык исәбен алу 2002 һәм 2010 елларда үтте. Чираттагысы кайчан булачак?» дигән сорау аеруча истә калды. Җавабы: 2020 ел.
Даниил Вафин:
«Биремнәр бик кызыклы һәм күпкырлы. Алар борынгы ата-бабаларыбызның йолаларын, гореф- гадәтләрен, шулай ук нәсел тамырларыбызны өйрәнергә булыша. Диктант вакытында үзем өчен күп кенә яңа мәгълүмат алдым.
Гомумән, Русия, Башкортстан тарихы, географиясе буенча белемең булу тестлауда зур ярдәмче булачак.
Л. ГАБИТОВА, автор фотосы.